Wymagane jest uaktualnienie wtyczki Flash Player.

Historia

 

Najdawniejsza wzmianka o wsi Dominowo zapisana została w formie Duminowo i pochodzi z akt sądowych wielkopolskich. Pierwszymi właścicielami Dominowa było rycerstwo z rodu Dryjów. Do nich również należało znajdujące się w pobliżu Borzejewo i Chłapowo. W 1448 r. Andrzej Bniński, biskup z Poznania uposażył kanonikat znajdujący się przy poznańskiej kolegiacie NMP w dziesięciny otrzymywane z Dominowa.
W 1471 r. w Grodziszczku proboszczem parafialnym został Andrzej Dominowski z Dominowa. Dominowo, Chłapowo i Szrapki w okresie od 1505 r. do 1725 r. były własnością Chłapowskich.

Wizytacja biskupia z 1638 r. jest świadectwem na to, iż Dominowo wchodziło w skład parafii NMP i św. Mikołaja w Gieczu. W powiecie średzkim Dominowo i okolice znajdują się dopiero od 1791 r. Przedtem przez wiele lat należały do powiatu pyzdrskiego. Zręby obecnej gminy Dominowo powstały w 1833 r., kiedy to dzięki reformie administracyjnej znalazła się ona w obrębie obwodu wójtowskiego w Targowej Górce (łącznie w jego skład wchodziły 33 wsie). Trzy lata później, w 1836 r., powstał okręg komisaryczny (w miejsce wójtostwa). W tym okresie Dominowo miało 140 mieszkańców. W 1846 r. Dominowo należało do Franciszka Radońskiego. Funkcjonowała tam wówczas katolicka szkoła elementarna (w roku szk. 1866/67 uczęszczało do niej 90 dzieci). Lekcje w języku polskim prowadził nauczyciel St. Kozłowicz. W 1872 r. Dominowo wraz ze Szrapkami i Michałowem znalazło się w rękach Stanisława hr. Ponińskiego. Na terenie parafii Grodziszczko działało od 1879 r. Kółko Rolnicze. Należeli do niego okoliczni rolnicy wraz z prezesem Górskim, który był dzierżawcą Borzejewa. Właściciel dóbr ziemskich Dominowa i Orzeszkowa, hr. Poniński, stale zamieszkały w Berlinie, w 1891 r. sprzedał te ziemie niemieckiej komisji kolonizacyjnej. Na gruntach tych rozpoczęło się wtedy sprowadzanie kolonistów z Niemiec. Na początku XX w. liczba mieszkańców Dominowa wzrosła do 315. Spośród nich 231 było ewangelikami, a jedynie 84 katolikami i zarazem Polakami. W 1900 r. w dawnym pałacu powstał kościół i szkoła ewangelicka. Zaczęła działać poczta (wydawano pierwsze pocztówki z widokami z Dominowa, na których uwieczniono pałac, kościół ewangelicki, szkoły: ewangelicką! Katolicką oraz karczmę. W 1908 r. wprowadzono zniemczoną urzędową nazwę wsi Her-renhofen (równolegle używano nazwy polskiej Dominowo).
W czasie II wojny światowej na terenie gminy Dominowo działała terytorialna placówka Armii Krajowej (z siedzibą w Pławcach). We wrześniu 1943 r. dokonano w okolicy gajówki Janowo słynnego zrzutu broni i sprzętu z samolotu brytyjskiego dla oddziałów AK.
Dominowo i okoliczne wsie wyzwolone zostały z okupacji niemieckiej 21.01.1945 roku. Końcówka lat czterdziestych oraz lata pięćdziesiąte i sześćdziesiąte to elektryfikacja gminy.

Lata siedemdziesiąte to okres kiedy zapoczątkowano na szeroką skalę wodociągowanie gminy. Lata osiemdziesiąte to budowa dróg o nawierzchni twardej.
Ostatnie dziesięciolecie to okres, w którym powstał szereg dóbr mających służyć tutejszym mieszkańcom przez najbliższe i kilkadziesiąt lat.
Wybudowano gminne wysypisko śmieci oraz oczyszczalnię ścieków, stelefonizowano wszystkie wsie, niektóre w całości skanalizowano Dominowo i Chłapowo, pobudowano Dom Nauczyciela oraz szkołę w Murzynowie Kościelnym i salę gimnastyczną w Dominowie.
W aktualnych granicach administracyjnych gmina Dominowo funkcjonuje od 1968 roku.

ZABYTKI REGIONU

W gminie Dominowe nie brakuje interesujących obiektów o znacznej wartości historycznej i architektonicznej. Do zabytków łącznie zaliczono tu sześćdziesiąt osiem zespołów oraz pojedynczych obiektów.
Mauzoleum w Dzierznicy - pseudoklasyczna kaplica-mauzoleum. Wzniesiona dla upamiętnienia śmierci syna Feliksa Wizego, Andrzeja, zmarłego w 1919 r., ułana l Pułku Ułanów Wielkopolskich. Obaj spoczywali w podziemiach kaplicy do wojny, obecnie ich groby znajdują się w pobliżu mauzoleum

Muzeum Archeologiczne w Grodziszczku - pawilon Muzeum Archeologicznego w Grodziszczku został oddany do użytku w 1963 r.. Placówka od 1985 r. znajduje się w ramach struktur organizacyjnych Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy. Głównym celem działalności Muzeum jest ustalenie kiedy powstał gród w Gieczu. Dotychczas ustalono, że na południe od grodu znajdowała się osada i cmentarzysko kultury wschodnioeuropejskiej z okresu lateńskiego (400-250 lat p.n.e.). Uzyskano ciekawy zbiór zabytków - wśród nich słynny miecz z inskrypcją oraz fragmenty dzwonu obecnie najstarszego w Polsce. Z badań w roku 1998 wynika, że gród zaczęto budować dopiero w l pół. X stulecia, czyli za czasów bezpośrednich przodków Mieszka l, najprawdopodobniej za jego ojca Ziemosława. Najciekawsze są wyniki badań wykopaliskowych przy palatium. Rocznie Muzeum odwiedza ok. 2500 osób.

Dominowo. Warto tu obejrzeć kościół poewangelicki p.w. św. Andrzeja Boboli z początku XIX w., budynek dawnej karczmy i starej szkoły z XIX w.
Chłapowo. Godzien uwagi jest tu pałac z lat 1864-68 wraz z parkiem krajobrazowym.

Borzejewo. Zachował się park krajobrazowy sprzed 1880 roku.

Giecz. Odsłonięte fundamenty palatium świadczą, iż Giecz był rezydencją pierwszych władców piastowskich, podobnie jak Ostrów Lednicki, Gniezno czy Poznań. Gali Anonim wymienia cztery główne grody polskie: Gniezno, Poznań, Włocławek i Giecz. Kościół kamienny p.w. N.M. Panny i św. Mikołaja założony wg Długosza przez Piotra Dunina ze Skrzynna, względnie jednego z Przemysławów - książąt wielkopolskich. W 1713 r. kościół spalił się, ale został wkrótce odbudowany. W 1777 r. został ponownie zrujnowany.

Grodziszczko. Założenie kościoła tradycyjnie przypisuje się Przemysławowi 1, księciu wielkopolskiemu w 1240 r. Od samego początku był drewniany. W XVII - XVIII w. był w złym stanie. W 1725 i 1767 r. konserwowany przez proboszczów.

Murzynowo Kościelne. Zabytkiem wsi jest drewniany kościół konstrukcji zrębowej z 1739 r., z dobudowaną później (1900 -1903) murowaną nawą. Parafia istniała już w wieku XVI. W 1538 r. Zygmunt l wcielił kościół do kapituły kolegiackiej średzkiej. Wyposażenie wnętrza w części z XVIII w. Polichromia wykonana wg projektu Antoniego Procajłowicza w 1925 r.

Bagrowo. Znajduje się tu kościół drewniany, konstrukcji zrębowej, p.w. św. Katarzyny Panny i Męczenniczki, wzniesiony w 1751 r. Wyposażenie kościoła pochodzi z XVI l i XVI 11 w. Ponadto warto obejrzeć pałac z początku XX w., budynki gospodarcze z XIX w. i park krajobrazowy. Dzierznica. Dwór z lat 1884-86, kaplica p.w. Andrzeja Boboli z ok. 1920 r., brama murowana z XIX w. i park krajobrazowy. Wiatrak-ko-źlak z 1884 r. przebudowany w 1962 r. (wł. pp. Staniszewskich).

Kopaszyce. We wsi dwór z początku XX w. i park krajobrazowy.

Górzno (Wzgórze Ludgardy). Wzniesienie wys. 125 m ze śladami starej budowli. Przed l wojną światową znaleziono na wzgórzu skarb ozdób i srebrnych monet, tzw. siekańców.

W GIECZU- GRODZIE KSIĄŻĘCYM

 

W środku leżącej z dala od dzisiejszych głównych tras komunikacyjnych niewielkiej wsi Giecz, w centrum byłej osady targowej, która rozwinęła się tu już w X wieku, podziwiać można zbudowany z kamiennych ciosów, częściowo zrekonstruowany, piękny romański kościół pod wezwaniem św. Mikołaja i Wniebowzięcia NMP (poł. XII w.). Stąd można przejść na pobliskie grodzisko uroczą, wiodącą przez bagniste łąki groblę, biegnącą równolegle do niekiedy jeszcze widocznych reliktów wczesnośredniowiecznego mostu, łączącego niegdyś osadę z leżącym po drugiej stronie obecnie wyschłego jeziora grodem.
Grodzisko w Gieczu jest obecnie Rezerwatem Archeologicznym - jednym z oddziałów Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy. W obrębie tego rezerwatu zwiedzić można znajdującą się w niewielkim pawilonie wystawowym ekspozycję przedstawiającą dzieje grodu i kasztelani gieckiej. Wewnątrz wałów grodziska obejrzeć można kamienne fundamenty palatium oraz północną część kościoła grodowego, gdzie trwają obecnie prace archeologiczne, dzięki którym odsłonięte dwie fazy jego budowy: przedromańską i romańską. Wewnątrz grodu znajduje się również wart zwiedzenia osiemnastowieczny, pełen uroku, drewniany kościół parafialny pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela i Matki Bożej Pocieszenia (stojący prawie dokładnie na ruinach wspomnianych już dwóch kościołów kamiennych) oraz usytuowana na szczycie północno-zachodniego odcinka wału dzwonnica z dzwonem pochodzącym z 1515 roku

Giecz był jednym z głównych grodów za czasów Mieszka l i Bolesława Chrobrego; zaopatrzony w silną załogę książęcą miał dostarczać, wg Galia Anonima, 2000 pieszych i 300 jeźdźców. W 1038 r. Giecz poddał się Brzetysławowi czeskiemu, a ludność grodu została uprowadzona do Czech i osadzona w miejscowości Hedczany; po ustąpieniu Czechów Giecz odbudowany jako gród dwudzielny i zasilony nową ludnością, istniał nadal.
Odkryto tu także resztki murów, zapewne pozostałości kamiennej rezydencji kasztelańskiej z XI/XII wieku; stwierdzono, że do grodu prowadził przez mokradła i koryto rzeki Moskawy patowy most (szer. 6 m, dł. ponad 150 m). Odsłonięte fundamenty romańskich budowli i ślady pieców hutniczych do wytopu żelaza świadczą, że Giecz stanowił ważny ośrodek rzemieślniczy i handlowy.
W XIII w. Giecz prawdopodobnie uzyskał prawa miejskie; w 1331 r. zamek został spalony, po czym nastąpił upadek grodu i miasta.

Gród w Gieczu stanowił bardzo ważny element zakrojonej na szeroką skalę akcji organizacyjno-budowlanej pierwszych Piastów. Miał on niemałe znaczenie strategiczne. Dzięki swemu położeniu miał on za zadanie bronić od południa dostępu do stołecznych grodów wczesnopiastowskiego państwa polskiego, z którego wywiązywał się ze zmiennym szczęściem. Najazd księcia czeskiego Brzetysława oraz przesiedlenie mieszkańców Giecza do Czech zahamowały na jakiś czas rozwój grodu. Zniszczeniu uległ m. in. kościół znajdujący się w grodzie, spalone zostały konstrukcje wału. Najprawdopodobniej już w drugiej połowie XI wieku życie powróciło do Giecza i przystąpiono do odbudowy grodu - siedziby kasztelanii. Odrestaurowano kościół, który w nowej postaci przedstawiał się imponująco. Niebagatelne znaczenie grodu w okresie monarchii wcze-snopiastowskiej poświadczają stosunkowo liczne źródła pisane.
W 1999 roku badania archeologiczne prowadzono zarówno na grodzisku, jak i na cmentarzysku, znajdującym się na północ od umocnień grodu. Prace wykopaliskowe, które przeprowadzono na obydwu stanowiskach, mimo, iż od początku zapowiadały się niezwykle interesująco, przyniosły nadspodziewanie rewelacyjne wyniki. Ostatni wykop archeologiczny miał miejsce wewnątrz kościoła p.w. św. Mikołaja, w północnej części apsydy. W wyniku tych badań (listopad 1999 r.) podważona została romańska metryka znajdującej się tutaj kamiennej mensy.

Po kilkudziesięcioletniej przerwie podjęto prace wykopaliskowe na pobliskim cmentarzysku, funkcjonującym od połowy XI w. Znaleziono na nim mi.n, bogato wyposażone (kabłączki skroniowe, noże, monety) szkieletowe cmentarzysko rzędowe dostarczyło również unikatowego zabytku w postaci stilusa (rylca do pisania na tabliczkach woskowych). Przedmioty znalezione na terenie osady (noże, półkoski, radlice) wskazują na rolniczy charakter zajęć jej mieszkańców. Przy ruinach świątyni natrafiono również na szczątki dzwonu fragmenty uchwytu, kielicha i część jego krawędzi. Jest to jedno z najciekawszych znalezisk w Gieczu. Prawdopodobnie jest to bowiem najstarszy odnaleziony w Polsce dzwon - jedyny ocalały z najazdu czeskiego księcia Brzetysława. Warto dodać, że w odległości około 100 m od wałów archeolodzy odnaleźli również pozostałości osady przygrodowej. Istniała w tym miejscu w XI wieku, a później na jej ruinach dokonywano pochówków.

Niedawno w Grodziszczku odkryto relikty budowli sakralnej pochodzącej z czasów początku państwa polskiego o olbrzymich rozmiarach. Odkryto ruiny murów Xl-wiecznego kościoła p.w. św. Jana Chrzciciela. Jak oceniają archeolodzy, była to jedna z najwspanialszych budowli sakralnych tego czasu na ziemiach polskich. Nawa świątyni miała długość 19 m oraz sze-rokość zewn.11 m. Metrowej szerokości mury kościoła zbudowane były z kamienia. Cała budowla miała długość 28 metrów. Jak mówi prof. dr hab. Zofia Kurnatowska (jeden z największych znawców wczesnego średniowiecza w Polsce), już podczas przygotowań do milenium Polski odkryto obok drewnianego kościoła św. Jana fragment muru. Po 30 latach powrócono do badań archeologicznych w tym miejscu. Szukano małego kościoła, a tymczasem w trakcie prac odkrywano coraz większe rozmiary budowli.
Poszukiwania archeologiczne w rejonie Giecza wciąż trwają. Zapewne wiele jest jeszcze do odkrycia, co pomoże lepiej poznać naszą najdawniejszą historię.

Galerie
Nowy wóz strażacki
Kursy walut
Pogoda
Lotto
Rozkłaj jazdy PKP i PKS
Skontaktuj się ze swoim Dzielnicowym
Urząd Gminy w Dominowie, ul. Centralna 7, 63-012 Dominowo, pow. średzki, woj. wielkopolskie
tel.: +48.612859213, fax: +48.616231533, email: urzad@dominowo.pl, http://www.dominowo.pl
NIP: 786-14-71-555, Regon: 000533127
Poprawny HTML 4.01 Transitional Poprawny arkusz CSS Poprawne kodowanie UTF-8 Strona zgodna z WCAG 2.0 AA
projekt i hosting: INTERmedi@
zarządzane przez: CMS - SPI